Abażur, garderoba, szezlong… Pamiętam, że z fascynacją odkrywałam francuskie pochodzenie tych znanych z języka polskiego słów oznaczających kolejno osłonę żarówki, pomieszczenie z szafami na ubrania i wydłużony, wygodny fotel.

Największym zdziwieniem była dla mnie jednak forma tych francuskich rzeczowników – każda z nazw składa się bowiem z dwóch elementów, dokładnie opisujących wygląd, naturę lub rolę oznaczanych przez nich rzeczy! I chyba za to właśnie pokochałam francuski, za to niezwykłe połączenie formy i treści, a miłość ta trwa już od szesnastu lat.

Tym tekstem chciałabym przybliżyć Wam 10 bardzo życiowych i praktycznych rzeczowników złożonych w codziennym kontekście, okraszając wszystko niezbędną dawką teorii. On y va?

Złożone, ale z czego?

Naszą lekcję musimy zacząć od kilku kwestii technicznych, które pozwolą Wam ogarnąć te leksykalne puzzle. Rzeczowniki złożone, czyli les mots composés, mogą składać się z:

  • dwóch rzeczowników, jak une porte-fenêtre – drzwi balkonowe,
  • dwóch czasowników, jak le savoir-vivre – zasady tzw. dobrego wychowania,
  • czasownika i rzeczownika, jak un gratte-ciel – drapacz chmur, un porte-monnaie – portmonetka,
  • przysłówka i rzeczownika, jak une avant-première – przedpremiera,
  • przymiotnika i rzeczownika, jak un beau-père – teść,
  • dwóch przymiotników, jak un sourd-muet – osoba głuchoniema,
  • przyimka, jak un arc-en-ciel – tęcza, un tête-à-tête – randka, spotkanie twarzą w twarz.

Jeden kroplomierz, dwa kroplomierze…

Niezwykle ważnym zagadnieniem przy omawianiu rzeczowników złożonych jest sposób tworzenia ich liczby mnogiej. Do czasu reformy ortografii z 1990 roku, która wywołała jakiś czas temu burzę w temacie cyrkumfleksów (tych akcentów przypominających daszek), przeróżne były zasady tworzenia tej liczby – czasem -s się dodawało, czasem nie. Teraz wytyczne są jasne: dodajemy -s tam gdzie możemy (czyli do rzeczowników i przymiotników) i tylko tam, gdzie rzeczownik złożony faktycznie występuje w liczbie mnogiej.

Kiedyś na przykład nazwę czegoś, co nazywamy po polsku kroplomierzem zapisywano tak: un compte-gouttes – bo przecież odmierzamy często więcej niż jedną kroplę. Teraz jednak Akademia Francuska każe kroplomierz zapisywać jako un compte-goutte, a kiedy mamy takich instrumentów więcej, wtedy mówić będziemy o des compte-gouttes.

10 rzeczowników złożonych, które musisz znać

Moim zadaniem jest dzisiaj jednak przede wszystkim przedstawić Wam 10 rzeczowników złożonych, które podkręcą Waszą komunikację po francusku, bez zbędnego zagłębiania się w szczegóły. Zatem, mili Państwo, les voici!

1. un casse-tête

Rzeczowniki złożone to prawdziwa łamigłówka, dlatego nasze zestawienie otwiera coś, nad czym dosłownie łamiemy sobie głowę.

La trigonométrie, c’est un vrai casse-tête.

Wyrażenie to oznacza również coś, co sprawia nam kłopot, wkurza nas.

J’ai éteint les notifications sur mon portable, un vrai casse-tête qui m’empêchait de me concentrer.

Chcesz powiedzieć, że mocne wino uderzyło Ci do głowy? Użyj tego samego wyrażenia.

2. un faire-part

Ils viennent de vous envoyer le faire-part de la naissance de leur fillette.

Kiedy ktoś wysyła Ci faire-part (co jest bardzo tradycyjne we Francji!), dosłownie czyni Cię częścią jakiegoś wydarzenia, czyli Cię o nim informuje. Dotyczy to na przykład ślubu, narodzin dziecka, zgonu czy przeprowadzki do nowego domu.

3. un amuse-gueule

Uwielbiam ten rzeczownik! Dosłownie oznacza on coś w rodzaju “cieszygęby” – niewielkiej przekąski, która umili Ci oczekiwanie na danie główne. Czy to nie jest słodkie?

Les amuse-gueules qu’elle vient de servir sont trop délicieux ! Regarde ces petites tartelettes – moi, je kiffe !

4. un tire-bouchon

Narzędzie, które musisz mieć przy sobie, gdy chcesz nad brzegiem Sekwany skosztować wybornego aligoté, kupionego w narożnym sklepie – korkociąg! Czasownik tirer możesz też spotkać na drzwiach, oznacza on bowiem “ciągnąć”.

Auriez-vous un tire-bouchon, monsieur ?

5. le bien-être

Sekwana, wyborne wino, może jakaś pyszna “cieszygęba” z ulicznej budki, spacer po Montmartre… Tacy to pożyją, co? Dla dobrego samopoczucia – czyli właśnie le bien-être, można sobie pofolgować!

Voici 10 idées, simples et efficaces, pour votre bien-être physique et mental au quotidien. (source : ifeelgood.fr)

6. un en-cas (albo un encas)

Czasem jednak za posiłek musi wystarczyć lekko nakrapiany banan wydobyty z przepastnej torby. Na takie wypadki Francuzi mają swoje określenie – to drobna przekąska, którą można mieć przy sobie “w razie czego”. I mały głód zaspokojony!

Quand on sort de chez soi, il vaut mieux avoir un petit encas. Ce que je préfère, c’est un fruit ou quelques noix.

7. un chef-d’oeuvre

Wiecie, że słowo “chef” dosłownie oznacza głowę? Pamiętam jakby to było wczoraj, gdy na zajęciach z literatury średniowiecza czytaliśmy z zapartym tchem pieśni o walecznych rycerzach, których głowy toczą się po dróżkach i ścieżynkach Francji i właśnie to słowo ścieliło się tam gęsto. Słodko, co nie? Stąd właśnie wziął się rzeczownik, który oznacza arcydzieło, najważniejszą czy najcenniejszą pracę w dorobku jakiegoś artysty – tak jak głowa jest najważniejszą częścią naszego ciała.

Cette cathédrale est le chef-d’oeuvre de l’architecture médiévale.

8. une arrière-pensée

To dosłownie myśl, którą mamy z tyłu głowy, ale raczej nie w ramach koniecznego pamiętania o ważnej sprawie, ile w sensie podtekstu, ukrytej intencji.

Tu veux prendre un verre ? T’inquiète pas, je te le propose sans aucune arrière-pensée.

9. un aller-retour

Słowo, które na pewno przyda się na dworcu lub stacji kolejowej jeśli masz zamiar wrócić z podróży, w którą się wybierasz. Oznacza ono bilet w obie strony, w przeciwieństwie do “un aller simple” – bo co jeśli wizja picia wina nad Sekwaną uwiedzie Cię ostatecznie?

10. un deux-pièces

Ostatni rzeczownik z naszego zestawu też fajnie wpisuje się w kontekst podróżniczy. Ma dwa znaczenia, choć każde jest rozumiane jako coś złożone z dwóch części: albo dwupokojowe mieszkanie:

Les fenêtres de ce deux-pièces donnent sur un petit parc.

albo dwuczęściowy strój kąpielowy:

Franchement, ce maillot-là te va mieux que ce deux-pièces.

Mam nadzieję, że lekcja Wam się podobała! Poniżej znajdziecie dodatkowe materiały, które przygotowałam – plik z fiszkami do wydruku i wycięcia oraz test, który pozwoli utrwalić wiadomości. A zatem:

link do fiszek do druku
rzeczowniki-test

Chcesz wiedzieć więcej?

Łap linki, które pozwolą bardziej zagłębić się w temat:

  • najważniejsze informacje na temat zmian ortograficznych, wprowadzonych po reformie z 1990 roku – kliknij TUTAJ,
  • lista słów, których pisownia zmieniła się wraz z powyższą reformą plus obszerny komentarz na temat zmian, w tym dotyczących zapisu czasowników złożonych – kliknij TUTAJ,
  • więcej informacji na temat liczby mnogiej rzeczowników złożonych – TĘDY proszę,
  • trochę ćwiczeń na liczbę mnogą rzeczowników złożonych (dla poziomu średnio- i zaawansowanego) – KLIK!

2 komentarzy do “Rzeczowniki złożone w języku francuskim – 10 życiowych przykładów”

  1. Jestem zachwycona! Bardzo podziwiam Pani pracę blogerską! Można stąd wyciągnąć tyyyyle treści, tyle dobrego w pomocy przy nauce francuskiego. Dziękuję!

    1. Dziękuję za komentarz, bardzo mi miło! Cieszę się, że moje wpisy Ci się podobają. Zostań na dłużej, będzie ich więcej!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *